Nauka na wakacjach: "Mózg w erze nowych technologii"

Mózg w erze nowych technologii
dr hab. Katarzyna Rolle, prof. ICHB PAN

Instytut Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu, Zakład Neuroonkologii Molekularnej

Współczesny człowiek funkcjonuje w środowisku silnie nasyconym technologią – smartfony, komputery i aplikacje społecznościowe stały się integralną częścią codzienności. Choć narzędzia te znacząco zwiększają dostęp do informacji i możliwości komunikacyjne, jednocześnie wpływają na funkcjonowanie mózgu, jego plastyczność oraz sposób przetwarzania bodźców.

Stała ekspozycja na szybkie, zmienne treści cyfrowe prowadzi do przebudowy mechanizmów uwagi koncentracji, sprzyjając fragmentaryzacji poznawczej oraz skracaniu czasu skupienia. Aplikacje społecznościowe, wykorzystujące mechanizmy nagrody natychmiastowej gratyfikacji, oddziałują na układ dopaminergiczny, co może wzmacniać zachowania nawykowe, a w skrajnych przypadkach prowadzić do uzależnienia behawioralnego.

Technologie cyfrowe wpływają również na pamięć i procesy uczenia się – łatwy dostęp do informacji zmienia strategie zapamiętywania, przesuwając je kierunku „pamięci zewnętrznej” (outsourcingu poznawczego). Jednocześnie intensywna aktywność online może modulować funkcjonowanie emocjonalne, szczególnie poprzez porównania społeczne, ekspozycję na bodźce stresogenne oraz presję ciągłej dostępności.

Z drugiej stron nowe technologie oferują także istotne korzyści: wspierają rozwój poznawczy, umożliwiają szybkie uczenie się, ułatwiają komunikację i tworzenie sieci społecznych, także stanowią narzędzie terapeutyczne w neurorehabilitacji i zdrowiu psychicznym.

Zrozumienie, jaki sposób technologie cyfrowe wpływają na mózg, jest kluczowe dla wypracowania strategii ich świadomego i bezpiecznego wykorzystania. W erze cyfrowej wyzwaniem nie jest bowiem sama technologia, lecz sposób jej używania – który może zarówno wspierać, jak zaburzać równowagę poznawczą i emocjonalną.

Projekt dofinansowany ze środków Polskiej Akademii Nauk