Poznański Festiwal Nauki i Sztuki

Opis: Na naszym stanowisku poznacie nicienie Caenorhabditis elegans – maleńkie, obłe robaczki, które mają zaledwie około 1 mm długości! Są tak malutkie, że można je zobaczyć tylko pod mikroskopem. To właśnie one są jednymi z najczęściej wykorzystywanych organizmów w badaniach naukowych. Przyjdźcie do naszego stoiska i zobaczcie je na własne oczy – dowiecie się, jak wyglądają, co jedzą, jak się poruszają oraz dlaczego są tak ważne dla nauki.

Miejsce: hol na parterze, strona prawa

Prowadzący: dr hab. Kamilla Grzywacz, prof. ICHB PAN, dr hab. Agata Tyczewska, prof. ICHB PAN

dr hab. Kamilla Grzywacz, prof. ICHB PAN jest profesorem w Instytucie Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się na biosyntezie białek, ze szczególnym uwzględnieniem roli i mechanizmów działania niekodujących RNA związanych z rybosomami. Obecnie bada m.in. rolę fragmentów pochodzących z tRNA w procesach starzenia u C. elegans.

dr hab. Agata Tyczewska, prof. ICHB PAN – jest profesorem w Instytucie Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu, kierownikiem Pracowni Modelowych Organizmów Bezkręgowych. Jej badania naukowe dotyczą mechanizmów odpowiedzi organizmów na stresy abiotyczne, ze szczególnym naciskiem na znaczenie niekodujących RNA. W ramach prowadzonych badań analizuje udział fragmentów regulatorowych wywodzących się z tRNA w procesach starzenia u C. elegans.

Jakość to coś, czego pragniemy na co dzień, ale czym tak naprawdę jest? Niezależnie, czy chodzi o leki w aptece, sok w markecie, czy zabawki, z których korzystamy, wszędzie chcemy mieć pewność, że są to produkty bezpieczne i spełniają określone zadania. Chemia i biologia dają nam narzędzia, aby dokładnie zbadać i wyrazić, co oznacza jakość. Dzięki nim naukowcy sprawdzają skład, czystość i działanie różnych substancji, odkrywając tajemnice przyrody i dbając o nasze bezpieczeństwo. Na naszych zajęciach pokażemy, jak w praktyce można wykorzystać naukę do sprawdzenia jakości, poprzez ciekawe doświadczenia i proste eksperymenty, które będziecie mogli obserwować.

Miejsce: hol na parterze, strona prawa

Prowadzący: mgr Adrian Rüfli,  dr Michał Gładysz, dr Grzegorz Framski

mgr Adrian Rüfli – Na co dzień zajmuję się mikroskopią super-rozdzielczą, czyli zaglądam w świat biologii z możliwie największą dokładnością. Pracuje na unikatowym w skali świata mikroskopie, który pozwala obserwować niezwykle drobne procesy zachodzące w komórkach. W praktyce oznacza to eksperymentowanie z barwieniem próbek oraz dobieranie najlepszych ustawień, aby uzyskać obrazy jak najwyższej jakości. To interdyscyplinarna praca łącząca chemię, biologię i fizykę, w której każdy dzień przynosi nowe wyzwania i okazje do odkrywania niewidzialnego na pierwszy rzut oka świata.

dr Michał Gładysz – z wykształcenia chemik syntetyk, związany z Instytutem Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu od 2015 roku. Współautor publikacji naukowych z zakresu chemii nukleozydów, nukleotydów i kwasów nukleinowych oraz chemii click. Obecnie wspierający badania naukowe i skoncentrowany na zarządzaniu projektami oraz rozwoju osobistym.

dr Grzegorz Framski – Chemik syntetyk od 25 lat związany z Instytutem Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu, gdzie pełni funkcję głównego specjalisty ds. aparatury badawczej. Współautor publikacji naukowych, głównie z zakresu chemii medycznej, syntezy związków bioaktywnych oraz badań nad ich właściwościami biologicznymi i fizykochemicznymi.

Podczas warsztatów uczniowie poznają różne gatunki grzybów, należące do odmiennych grup i pełniące różne funkcje w przyrodzie. Dowiedzą się, że grzyby mogą różnić się nie tylko „zadaniem”, ale także budową i sposobem życia. Uczniowie będą mieli okazję zobaczyć na własne oczy, jak wygląda mykoryza, korzystając z mikroskopu. Mykoryza to wyjątkowa przyjaźń między drzewami a grzybami, dzięki której drzewa łatwiej pobierają wodę i składniki odżywcze z gleby. Bez tej współpracy lasy i parki nie mogłyby prawidłowo rosnąć. Podczas warsztatów uczniowie dowiedzą się, że nawet niewidoczne gołym okiem grzyby mają ogromne znaczenie dla naszego otoczenia, a dzięki mikroskopowi odkryją mykoryzę – dowód przyjaźni między drzewami a grzybami, bez których nie byłoby polskich lasów i parkowych alei.

Miejsce: Sala Gotycka, I p. strona prawa ( potem w prawo i po dwóch stopniach w góre)

Prowadząca: dr Marta Kujawska

Marta Kujawska bada grzyby żyjące w glebie i odkrywa, jak ważne są one m.in. dla lasów, terenów miejskich i otaczającej nas przyrody. Sprawdza, jak grzyby współpracują z drzewami i pomagają zarówno młodym sadzonkom, jak i dojrzałym drzewom rosnąć silne i zdrowe.

Podczas warsztatów uczniowie zapoznają się z przystosowaniem drzew do różnych warunków środowiska. Warsztaty będą szansą na stworzenie profilu „idealnego drzewa”. Będziemy obserwować, porównywać i zadawać pytania: czy lepsze jest jedno piękne drzewo, czy las pełen różnych drzew? Czy „jakość” to tylko wygląd, czy może coś więcej? Jak warunki środowiskowe wpływają na wzrost i zdrowie drzew? Jak drzewa przystosowały się do różnych warunków środowiska?

Uczestnicy wcielą się w rolę badaczy przyrody, którzy sprawdzą, czy wśród różnych gatunków drzew istnieje ideał – a może właśnie różnorodność jest największą siłą lasu. Postaramy się pokazać, że jakość w przyrodzie kryje się na każdym kroku, trzeba tylko nauczyć się ją dostrzegać.

Miejsce: hol na parterze, strona prawa

Prowadzące: mgr Michalina Piegat, dr hab. inż., Emilia Pers-Kamczyc, prof. ID PAN,

Prowadzące zajmują się wpływem zmieniających się warunków środowiska na różne gatunki drzew rosnące w lesie, w miastach czy parkach z wykorzystaniem m.in. badań genetycznych. Prowadzą badania dotyczące wpływu zmian środowiska na wzrost roślin i zdolności reprodukcyjne, a w konsekwencji trwałość gatunku.

Ciekły azot to ekstremalnie zimny świat, w którym cząsteczki znajdują się znacznie bliżej siebie niż w powietrzu, którym oddychamy. Podczas warsztatów zobaczymy, jak takie „zamrożone powietrze” zamienia się z powrotem w gaz – a przy okazji spróbujemy coś szybko schłodzić lub zamrozić. Będą kłęby pary, nagłe zmiany i zaskakujące efekty. Postaramy się, żeby wszystkie eksperymenty się udały. Czy jest to w ogóle możliwe?

Miejsce: Sala seminaryjna, II piętro – (na wprost schodów)

Prowadzący: dr hab. Iwona Olejniczak, prof. IFM PAN, dr Arkadiusz Frąckowiak, dr hab. inż. Dorota Dardas

Dr hab. Iwona Olejniczak, prof. IFM PAN – na co dzień pracuje w instytucie badawczym, prowadząc badania nad przewodnikami molekularnymi. Od lat zajmuje się także popularyzacją nauki, zwłaszcza poprzez pokazy i warsztaty eksperymentalne dla młodszych odbiorców. Chętnie bierze udział w wydarzeniach popularnonaukowych, gdzie naukę można zobaczyć na żywo.

Dr Arkadiusz Frąckowiak – naukowiec, który lubi tłumaczyć trudne rzeczy w prosty sposób. W swojej pracy badawczej zajmuje się odkrywaniem mechanizmów rządzących zjawiskami optycznymi w kryształach, a podczas spotkań z dziećmi pokazuje, że ciekawość świata i pasja odkrywania znaczą więcej niż posiada wiedza. Chętnie współpracuje z młodzieżą i zachęca do samodzielnego myślenia.

Dr hab. inż. Dorota Dardas – zajmuje się pracą naukową i projektową z obszaru nauki i technologii. Jej specjalnością są badania własności ciekłych kryształów. W swojej działalności koncentruje się na praktycznych zastosowaniach wiedzy oraz jej upowszechnianiu. Aktywnie uczestniczy w wydarzeniach popularyzujących naukę wśród młodych odbiorców.

Genetyczne układanki czyli od DNA do chromosomów. To wydarzenie poświęcimy poznaniu tajemnicy dziedziczenia różnych cech, takich jak odcień włosów czy kolor oczu. Będziemy zgłębiać tajemnice kodu genetycznego. Rozwikłamy zagadkę czym jest DNA i poznamy jego budowę. Poszukamy też DNA w komórkach budujących organizmy żywe. Dowiemy się co to są chromosomy, jakie mogą być ich rodzaje i ile ich jest w komórce. Zapraszamy do szyfrowania przy pomocy kodu genetycznego swoich tajemnic, a przy okazji zrobienia imiennej bransoletki oraz do stworzenia niepowtarzalnego chromosomu, kodującego cechy Twojego wyglądu.

Miejsce: Sala Turkusowa 1, II piętro

Czy wiesz, że w Twój organizm codziennie patrolują miliony strażników? To białe krwinki, które z precyzją najlepszych detektywów tropią i szukają wirusów i bakterii, które są zagrożeniem dla naszego zdrowia. Na naszym stoisku dowiesz się jakie znaczenie dla naszej odporności i walki z zarazkami mają białe krwinki, a co więcej pokażemy Ci jak naukowcy opracowują specjalne przeznaczone dla nich programy treningowe. To co ? Jesteś ciekawy jak działają szczepionki i dlaczego są ważne dla naszego zdrowia? Dzięki zabawie z slime’ami i koralikami, uczestnicy przekonają się jak trudne zadanie ma organizm, do którego wtargnął wirus oraz jak w prosty sposób (dzięki szczepieniom) ułatwić mu walkę z intruzem. Zobacz przyciągające się w wodzie klocki – wirusy i przeciwciała, które symulują pracę układu odpornościowego, udowadniając jak ważnym ogniwem odpowiedzi immunologicznej są przeciwciała.

Miejsce: Sala Turkusowa 2, II piętro

Prowadzący: Monika Pieniawska, Greta Sawicz, Daniel Sikora, Joanna Świerkowska-Janc, Katarzyna Iżykowska, Iwona Ziółkowska-Suchanek, Magdalena Żurawek

Monika Pieniawska – doktorantka IV roku Szkoły Doktorskiej Instytutów Polskiej Akademii Nauk w Instytucie Genetyki Człowieka PAN, realizującą badania w ramach projektu dotyczącego regulacji epigenetycznych w rzadkiej chorobie zwanej Zespołem Sezary’ego. Jej głównym tematem zainteresowań są molekularne podstawy chłoniaków skóry T-komórkowych, rozwój nowotworów limfatycznych oraz autoimmunologiczne choroby skóry. Oprócz pracy naukowej, Monika jest członkiem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego.

Greta Sawicz – absolwentka Wydziału Biologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Tytuł magistra biotechnologii uzyskała broniąc pracy dyplomowej pt. „Analiza ekspresji genów CXCL12 oraz PDGFRA w kontekście uszkodzeń regulatora transkrypcji BCOR w klasycznym chłoniaku Hodgkina”. Praca powstała w Zakładzie Genetyki Nowotworów IGCz PAN. Obecnie doktorantka w Poznańskiej Szkole Doktorskiej IPAN i kontynuuje badania nad genetyką klasycznego chłoniaka Hodgkina w projekcie OPUS 20 pt. „Analiza funkcjonalna nowych, potencjalnie onkogennych miRNA w klasycznym chłoniaku Hodgkina”.

Daniel Sikora – nazywam się Daniel Sikora i jestem absolwentem Uniwersytetu Rzeszowskiego, który ukończyłem z tytułem magistra inżyniera biotechnologii. Obecnie robię doktorat w dziedzinie nauk medycznych w Instytucie Genetyki Człowieka PAN. Moja tematyka badawcza obejmuje badanie metylacji wolnokrążącego DNA izolowanego z osocza krwi obwodowej pacjentów z chłoniakiem Hodgkina. Poprzez tę analizę staram się opracować zestaw regionów DNA, których badanie pozwoliłoby na łatwą i nieinwazyjną diagnozę tej choroby. Jednocześnie przetestuję możliwość sprawdzania w ten sposób obecności choroby resztkowej, czyli nowotworu który wciąż przetrwał leczenie, lecz jest trudny do wykrycia standardowymi metodami, tym samym umożliwiając lepsze dostosowanie leczenia pod konkretnych pacjentów.

Joanna Świerkowska-Janc – w ostatnim czasie zakończyłam roczny staż naukowy w Keio University School of Medicine w Tokio w Japonii. Obecnie prowadzę badania naukowe w Instytucie Genetyki Człowieka PAN, gdzie kilka lat temu obroniłam pracę doktorską. Głównym obszarem moich zainteresowań badawczych są czynniki genetyczne i epigenetyczne w patogenezie wysokiej krótkowzroczności.

Katarzyna Iżykowska – absolwentka Wydziału Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Stypendystka programu Sokrates-Erasmus w ramach którego pół roku studiowała na Uniwersytecie w Luton w Wielkiej Brytanii. Po studiach dwa lat mieszkała w Australii gdzie ukończyła studia magisterskie o kierunku biotechnologia molekularna na Uniwersytecie w Sydney. Od 2008 roku związana z Instytutem Genetyki Człowieka PAN w Poznaniu. W 2024 roku uzyskała stopień dr hab. n. med. i n. o zdr., od tego czasu pracuje w instytucie na stanowisku prof. IGC PAN. Naukowo zajmuję się badaniem podstaw molekularnych chłoniaków skórnych T-komórkowych zarówno na poziomie genetycznym jak i epigenetycznym. Zaangażowana w popularyzację nauki w ramach stowarzyszenia Gen-i-Już.

Iwona Ziółkowska-Suchanek – absolwentka biotechnologii na Uniwersytecie Przyrodniczym im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu. W roku 2008 uzyskała tytuł doktora nauk medycznych w dyscyplinie biologia medyczna. Od roku 2010 pracuje na stanowisku adiunkta w Instytucie Genetyki Człowieka PAN. W 2022 r. uzyskała tytuł doktora habilitwanego. Od początku pracy w instytucie związana z popularyzacją nauki. Od 2022 roku objęła funkcję Koordynatora ds. Popularyzacji i Upowszechniania Nauki w IGC PAN.

Magdalena Żurawek – absolwentka kierunku Biotechnologia na Wydziale Biologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W okresie 2013-2014 odbyła staż naukowy w La Jolla Institute for Allergy and Immunology w USA. W 2019 r. uzyskała stopień doktora habilitowanego. Od 2018r. jest zaangażowana w popularyzację i upowszechnianie nauki, aktywnie działając w Stowarzyszeniu Gen-I-Już.

Podczas naszej prezentacji zaprosimy Was do śledzenia fascynującego cyklu życia roślin uprawnych. Skupimy się przede wszystkim na monitorowaniu jakości upraw na różnych etapach ich rozwoju – od kiełkowania aż po zbiory. Dowiecie się, jak wnikliwa obserwacja pozwala ocenić kondycję roślin i przewidzieć ostateczną wydajność plonowania.

Wspólnie weźmiemy pod lupę zagrożenia, które czyhają na rośliny w trakcie ich wzrostu. Przeanalizujemy, jak na jakość plonu wpływają niekorzystne warunki środowiskowe oraz ataki grzybów patogenicznych. Zastanowimy się, jakie konsekwencje dla rolnictwa i bezpieczeństwa żywności niesie brak odpowiedniej kontroli nad tymi czynnikami.

W części praktycznej zaprezentujemy metody identyfikacji kluczowych cech fenotypowych świadczących o zdrowiu roślin oraz proste narzędzia do ich oceny. Będziecie mieli okazję zobaczyć na własne oczy – na szalkach i zdjęciach – sprawców chorób grzybowych, którzy niszczą efekty pracy rolników.

Na zakończenie każdy uczestnik będzie mógł sprawdzić swoją czujność, wcielając się w rolę agronoma monitorującego uprawy.

Miejsce: Sala Miodowa (II p.) – strona prawa, do końca korytarza

Zespół prowadzących: dr Katarzyna Czepiel, dr Katarzyna Czyż, dr inż. Monika Mokrzycka, dr Maria Nuc, dr Karolina Sobańska, dr inż. Monika Urbaniak, dr Natalia Żyła

Dr Katarzyna Czepiel pracuje w Zakładzie Genomiki Roślin Strączkowych IGR PAN w Poznaniu. W swojej pracy doktorskiej badała mechanizm gromadzenia się alkaloidów w nasionach łubinów. Obecnie zajmuje się analizą czynników wpływających na zdrowie tych roślin, jakość ich nasion oraz wielkość plonu.

Dr Katarzyna Czyż pracuje w Zakładzie Biometrii i Bioinformatyki IGR PAN w Poznaniu. Od lat związana jest z tematyką roślin strączkowych. Obecnie prowadzi badania z zakresu biologii ewolucyjnej, które dotyczą bliższej charakterystyki powstania cechy biologicznego wiązania azotu w wyniku symbiozy roślin strączkowych z bakteriami brodawkującymi.

Dr inż. Monika Mokrzycka pracuje w Zakładzie Biometrii i Bioinformatyki IGR PAN w Poznaniu. Zajmuje się statystyką matematyczną i opisową, a w szczególności metodami aproksymacji macierzy kowariancji w modelach podwójnie wielowymiarowych oraz analizą danych fenotypowych i genotypowych.

Dr Maria Nuc pracuje w Zakładzie Biometrii i Bioinformatyki IGR PAN w Poznaniu. Zajmuje się opracowaniem metod analizy danych biologicznych.

Dr Karolina Sobańska  pracuje w Zakładzie Biometrii i Bioinformatyki IGR PAN w Poznaniu. Obecnie zajmuje się prowadzeniem badań nad poznaniem mechanizmów odpowiedzi na stres chłodu u roślin oraz badaniami środowiskowymi na poziome eDNA.

Dr inż. Monika Urbaniak  pracuje w Zakładzie Interakcji Roślina – Patogen IGR PAN w Poznaniu. W laboratorium zajmuje się badaniami molekularnymi w obrębie grzybów fito- i entomopatogenicznych. Obecnie skupia się nad badaniem różnic pomiędzy klastrami genów kodujących peptydy nierybosomalne (NRPS) u grzybów należących do rzędu Hypocreales. Członkini Polskiego Towarzystwa Mykologicznego. Od 2021 klasyfikator grzybów świeżych. Jej pasją są grzyby wielkoowocnikowe.

Dr Natalia Żyła pracuje w Zakładzie Fizjologii Roślin IGR PAN w Poznaniu. Zajmuje się badaniem molekularnych mechanizmów odpowiedzi roślin na stresy abiotyczne, takie jak susza i zasolenie. W swoich badaniach koncentruje się na analizie funkcji czynników transkrypcyjnych oraz regulacji ekspresji genów. Szczególną uwagę poświęca identyfikacji genów kluczowych dla adaptacji roślin do niekorzystnych warunków środowiskowych oraz ich potencjalnemu wykorzystaniu w hodowli roślin o zwiększonej odporności na stres.

Zapraszamy na zajęcia, podczas których uchylimy drzwi do fascynującego świata dawnych ksiąg rękopiśmiennych i drukowanych. Dowiemy się, jak wyglądała książka papirusowa, gliniana i woskowa. Zajrzymy do skryptorium i pracowni drukarza, by zobaczyć, w jak wielkim trudzie powstawały dawne księgi. Dotkniemy narzędzi pisarskich oraz prawdziwych średniowiecznych pergaminów.

Miejsce: Sala Złota BK PAN – strona prawa (I p.)

Prowadzący: Małgorzata Potocka, Hubert Pawłowski

Małgorzata Potocka, filolożka klasyczna i starsza kustoszka w Bibliotece Kórnickiej. W swojej pracy zajmuje się promocją i edukacją, a manuskrypty i stare druki nie mają przed nią tajemnic. Wymyśliła zamkowy escape room i zarządza bibliotecznymi mediami społecznościowymi.

Hubert Pawłowski, pracownik Działu Ruchu Turystycznego, edukator i przewodnik po zamkowych i bibliotecznych wnętrzach. Prowadzi również zajęcia warsztatowe, tak więc sztuka rękodzieła papierniczego i narzędzia introligatorskie nie są mu obce.

Zapraszamy na zajęcia, podczas których wybierzemy się w podróż w czasie –  stworzycie własne arkusze tzw. papieru czerpanego oraz je pięknie udekorujemy. My przygotujemy narzędzia: ceber oraz sito, a także podstawowy składnik, czyli pulpę, z której wspólnie stworzymy jedyne i niepowtarzalne kartki papieru.

Miejsce: hol na parterze (za przeszklonymi drzwiami)

Prowadzący: Aleksandra Kwiatkowska, Grzegorz Kubacki

Aleksandra Kwiatkowska – konserwator papieru i skóry, starszy kustosz i doktor w Bibliotece Kórnickiej. Kieruje pracownią konserwatorsko-introligatorską. Prowadzi również zajęcia warsztatowe, tak więc sztuka rękodzieła papierniczego i narzędzia introligatorskie nie są jej obca.

Grzegorz Kubacki – historyk i starszy kustosz w Bibliotece Kórnickiej. Pracuje w Dziale Udostępniania Zbiorów i opiekuje się czytelnią w Zamku. Prowadzi również zajęcia edukacyjne i warsztatowe, tak więc sztuka rękodzieła papierniczego i narzędzia introligatorskie nie są mu obce.

OPIS: głębsze, konceptualne powiązanie jakości i technologii kwantowych polega na tym, że technologie kwantowe przesuwają znaczenie jakości z „lepszego inżynieringu” na fundamentalne fizyczne ograniczenia. Zamiast poprawiać dokładność poprzez stopniowe udoskonalenia, systemy kwantowe wykorzystują prawa fizyki, aby osiągnąć poziomy precyzji lub bezpieczeństwa, których systemy klasyczne nie są w stanie przekroczyć. W takim ujęciu jakość staje się nie tylko parametrem wydajności, lecz właściwością gwarantowaną przez fizykę.

Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe zaprosi uczestników festiwalu do obejrzenia krótkiej i konkretnej prezentacji wprowadzającej w świat kwantowy. Następnie zaprezentowana zostanie gra kwantowa – planszowa. Autorem jest pracownik PCSS, inżynier, który w bardzo przystępny sposób pomoże graczom odkryć tajniki komputerów kwantowych. Gra jest w dwóch formatach: dużym i tzw. stolikowym.

Plansza 2m/2m  będzie wymagała odpowiedniej powierzchni, a mniejsze 2 zestawy wymagają 2 stolików i 2 krzeseł. Potrzebny będzie też ekran, na którym wyświetlimy prezentacje.

Możemy jeszcze zaproponować tak jak w ubiegłym roku interaktywną komiksową zabawę (3 różne tematy i 3 gry po ok. 10 min), w której poruszone zostaną tematy związane z podnoszeniem jakości życia z wykorzystaniem technologii kwantowej w różnych obszarach funkcjonowania każdego człowieka.

Miejsce: Sala Czerwona BK PAN, I p., strona lewa

Prowadzące: dr Magdalena Baranowska-Szczepańska, Joanna Koza, Anna Gembara